درست ۱۰ دقیقه به غروب آفتاب مانده است که صدای زوزه ترمز یک ماشین توجه همه را به خودش جلب می‌کند. تمام پهنای خیابان پر از گل‌های پرپری می‌شود که در گرگ و میش هوا، قرمزی آن، اضطراب بدی به دل هر رهگذری می‌اندازد.
تظاهرات بچه‌ها است انگار؛ همهمه، جیغ، ناله.
خیلی از ماشین‌ها با سرعت هر چه بیشتر از صحنه این تصادف می‌گذرند بی‌توجه به اینکه بیشتر آدم‌هایی که در سینه قبرستان آرام گرفته‌اند ارابه مرگشان همین ماشین‌ها بوده‌اند.
کفش‌های دخترانه کوچکی زیر لاستیک ماشین‌ها له می‌شود و نفس‌های دخترک برای همیشه می‌ایستد. راننده فرار می‌کند.
جنازه دخترک به یک چشم بر هم زدنی روی آسفالت خیابان، زیر کوهی از گل‌ها دفن می‌شود. بچه‌ها دورش حلقه می‌زنند. سیاهی شب، زمین را هم می‌گیرد. آمبولانس می‌آید.
بچه‌ها دوباره برمی‌گردند سر جایشان، کنار خیابان منتهی به خانه ابدی تهرانی‌ها. به سمت ماشین‌ها می‌دوند و ملتمسانه می‌گویند: « آخرین شاخه‌های گل است همه‌اش را ببر ۲ هزار تومان! »
*فروش گل به قیمت ماراتن مرگ
حاشیه سمت راست جاده منتهی به بهشت زهرا روزهای پنجشنبه و جمعه که مردم به زیارت اهل قبور می‌روند پر می‌شود از دخترها و پسرهایی که میانگین سنی آنها از ۷ تا ۱۵ سال است. شغلشان گل فروشی است، روابط عمومی و دوی بسیار قوی دارند. به محض اینکه ماشین کمی به سمت راست خیابان می‌آید شروع به دویدن می‌کنند همزمان با ماشین می‌دوند و خود را نزدیک آن می‌کنند اگر ماشین ایستاد که حتما به طریقی به ماشین آویزان می‌شوند و شاخه‌هایی از گل‌هایشان را می‌فروشند اما اگر ماشین نایستاد فقط جانشان را به خطر انداخته‌اند بدون اینکه پولی به دست آورند.
دوباره تلاش می‌کنند. ساعت کارشان بستگی به فصل دارد معمولا ساعت کارشان پنجشنبه‌ها و جمعه‌ها از ۱۰ صبح تا ۶ بعد از ظهر است که تابستان‌ها تا ۸ شب هم طول می‌کشد.
ستاره یکی از همین گل‌فروش‌های کنار جاده بهشت‌زهرا است. ستاره در حالی‌که موهایش را زیر روسری کهنه‌ چهارخانه‌اش مخفی می‌کند خودش را این طور معرفی می‌کند: «اسمم ستاره است، ۱۰ سالمه، کلاس چهارمم، با دختر خاله‌ام پنجشنبه‌ها و جمعه‌ها می‌آییم لب جاده گل می‌فروشیم.»
او درباره اینکه چطور پنجشنبه‌ها که مدرسه تعطیل نیست، گل فروشی می‌کند و به مدرسه نمی‌رود، می‌گوید: «معمولا صبح پنجشنبه‌ها مدرسه هستم و به محض اینکه مدرسه تعطیل می‌شود با دختر خاله‌ام به بازار گل که در همین جاده بهشت زهرا و نزدیک خانه‌مان است می‌رویم و دسته‌های گل را می‌خریم و کنار جاده می‌رویم.»
یکی از دکه‌داران بازار گل، ستاره را می‌شناسد و می‌گوید: تعداد بچه‌هایی که اینجا کنار جاده گل فروشی می‌کنند خیلی زیاد است اما تقریبا کسانی که به طور ثابت هر هفته‌ می‌آیند را ما می‌شناسیم. ستاره هم یکی از فروشنده‌های ثابت است.
*درآمدهای ۳۰۰ هزار تومانی و نان آوران کوچک
ستاره در حالی که برای بار دوم در یک روز به بازار گل مراجعه کرده و می‌خواهد دسته‌های گل رز قرمز و داوودی زرد را بخرد، می‌گوید: من خودم گل نرگس خیلی دوست دارم ولی چون عمر نرگس کوتاه است و قیمتش هم گران‌تر است اصلا نمی‌صرفد که برای فروش، گل نرگس بخرم.
ستاره دسته‌های گل سرخ ۵۰ تایی را از بازار گل ۲ هزار تومان می‌خرد و ۵ تا ۵ تا آنها را با نخ می‌بندد و هر دسته ۵ تایی را هزار تومان می‌فروشد. به گفته او اگر گل‌های بازار، کهنه باشند می‌شود با قیمت کمتری گل‌ها را از بازار خرید.
یکی از مغازه‌داران بازار گل درباره درآمدهای این فروشندگان کوچک می‌گوید: گل فروش‌های کنار جاده درآمدهای خیلی خوبی دارند چون ما گل‌هایمان را با قیمت کمتری به آنها می‌فروشیم و آنها هم سود خوبی را روی قیمت‌ها می‌کشند و به مشتری می‌فروشند به طور میانگین بین ۲۵۰ تا ۳۰۰ هزار تومان در روز درآمد دارند اما خوب باید توجه کرد که فروش گل در اینجا فقط ۲ روز در هفته است.
کارگر یکی از مغازه‌های محل عرضه مستقیم گل با تاکید بر اینکه اگر روزی ۱۰۰ میلیون تومان هم به او بدهند کنار جاده گل فروشی نمی‌کند می‌گوید: ‌درآمدهای گل فروش‌های کنار جاده خیلی خوب است تقریبا روزی ۲۰۰ هزار تومان فقط سود می‌کنند اما واقعا این کار بازی کردن با جان آدم است اینها برای ۲۰۰ هزار تومان، هزار بار تا پای مرگ می‌روند.
ستاره که هنوز در گوشه بازار گل مشغول دسته کردن گلهاست درباره درآمدش می‌گوید: ما روزی ۱۰ هزار تومان درآمد داریم. وقتی ستاره این جمله را می‌گوید همه مردهای مغازه دار اطرافش می‌خندند. یکی از پسرهای گل فروش هم که آنجا بود و تقریبا ۱۵ سال داشت برای اینکه تفاوت رقم درآمدی که ستاره و مغازه‌داران گفتند خیلی زیاد نباشد بعد از خنده مغازه‌داران گفت: من هم کنار جاده گل می‌فروشم اگر شانس یارمان باشد روزی ۲۰۰ هزار تومان هم درآمد داریم ولی معمولا روزی ۱۰۰ هزار تومان است. به محض تمام شدن حرف‌های این پسر بقیه بچه‌های گل فروش که دیگر دورمان حلقه زده بودند تمام حرف‌های او را تایید کردند.
درآمد روزانه بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار تومان برای یک نوجوان بین ۱۰ تا ۱۵ ساله رقم بسیار بالایی است نوجوانی که در این سن به راحتی نمی‌تواند شغلی داشته باشد وسوسه‌های این شغل برایش رنگ و لعاب دیگری دارد. تمام خطرات این شغل را با پوست و گوشت لمس می‌کند و از نزدیک می‌بیند اما رویای دست یافتنی درآمدش دلش را می‌برد، مثل ستاره که می‌گوید: «این شغل خیلی ترسناکه اما مجبورم، پول نداریم.»
*دروغ بی‌پدری برای سوزناک شدن تراژدی
ستاره از آرزوهایش که می‌گوید بزرگترین آرزویش پولدار شدن و عروسی با یک مرد پولدار است که دیگر مجبور به گل فروشی نشود. از ستاره درباره پدرش می‌پرسم می‌گوید: «پدرم مرده است.» همه دوستانش هم تایید می‌کنند که پدر ستاره، مرده است. از هر کدام از بچه‌های گل فروش درباره پدر خودشان هم که می‌پرسم همه آنها می‌گویند پدرشان مرده است و آنها به دلیل نداشتن پدر مجبور به تهیه مخارج زندگی از طریق گل فروشی شده‌اند.
این موضوع خیلی تعجب آور بود که از حدود ۱۰ نوجوان گل فروش یک نفر هم پدر ندارد.
موضوع را از یکی از مغازه داران بازار گل پرس و جو کردم او که پیرمردی مسن بود و می‌گفت که سال‌ها در این بازار گل، کار می‌کند تاکید می‌کند: اگر از ۱۰۰ نفر از این بچه‌ها بپرسی پدر دارند یا نه، عین ۱۰۰ نفر آنها می‌گویند که پدر ندارند تا دلتان بیشتر به حالشان بسوزد و از آنها خرید کنید.
این پیرمرد ادامه می‌دهد که بخش عمده این بچه‌ها افغانی هستند و پدر کارگر دارند بچه‌های ایرانی هم که گل فروشی می‌کنند عمدتا پدرشان در همین زمین‌های اطراف بهشت زهرا کشاورزی می‌کنند.
*از هندوانه‌های رنگ شده تا گل‌های اسپری شده برای مرده‌ها
مدتی است که هندوانه‌فروش‌های کنار جاده‌ها و خیابان‌ها هندوانه‌ای را که به دو نیم قاچ کرده‌اند با رنگ قرمز رنگ می‌کنند، تا بیشتر نظر مردم را برای خرید جنس اعلایشان جذب کنند اما این رنگ قلابی به همین جا ختم نمی‌شود گل‌هایی که کنار خیابان فروخته می‌شوند با اسپری، رنگ مصنوعی می‌شوند.
رحمان کنار جاده بهشت زهرا مشغول رنگ کردن گل‌های داوودی زرد است، وسط هر گل زرد را قرمز می‌کند. ستاره، رحمان را معرفی می‌کند، او درباره علت این کار می‌گوید: رنگ زرد به چشم مردم نمی‌آید اما وقتی وسط گل زرد را قرمز می‌کنیم هم قشنگ‌تر می‌شود هم مردم که با ماشین عبور می‌کنند چشمشان زودتر گل قرمز را می‌بیند.
گل‌هایی مثل گلایول از قدیم رنگ می‌شدند به طوری که گل را که پس از چیدن در آبی که آغشته به رنگ بود می‌گذاشتند و رنگ از طریق بافت‌های ساقه و گلبرگ‌ها به گل می‌رسید اما امروز حتی گل گلایول هم با اسپری‌هایی که کاملا شیمیایی هستند رنگ می‌شوند و رنگ‌های آنها به راحتی با یک تماس کوچک به دست‌ها و لباس‌ها منتقل می‌شود.
درباره عمر گل‌هایی که با اسپری رنگ می‌شوند یکی از مغازه‌داران می‌گوید: این روش فقط برای گل‌هایی که برای اموات می‌برند استفاده می‌شود چون تمام منافذ گل با این روش بسته می‌شود و عمر گل خیلی کوتاه می‌شود. البته بعضی از مردم هم با خرید این گل‌های رنگ شده از ما گله دارند که سنگ قبرهای امواتشان، رنگ گرفته است و مجبور شده‌اند با تینر، رنگ آن را ببرند.
*شبح‌های اسکلت جمع کن!
معمولا هوا که گرگ و میش می‌شود شبح‌‌هایی در بهشت زهرا دیده می‌شود که روی سرشان پر از اسکلت تاج‌های گلی است که معمولا مردم برای مراسم مختلف اعم از روز خاکسپاری، هفتم، چهلم و سالگرد اموات خریداری می‌کنند. این هم بخشی از کار بچه‌های گل‌فروش کنار جاده است.
با رفتن نزدیکان و آشنایان اموات کار تازه عده‌ای از گل‌فروش‌های کنار جاده شروع می‌شود آنها گل‌های روی تاج گل را جدا می‌کنند و روی قبر می‌گذارند و اسکلت چوبی تاج گل را که عموما چند تکه چوب است که به شکل مثلث به همدیگر میخ شده است را با خود می برند.
عده‌ای این اسکلت‌های تاج گل را به مغازه‌داران بازار گل برای استفاده مجدد می‌فروشند و عده‌ای هم خودشان این اسکلت‌ها را تزئین می‌کنند و دوباره در کنار جاده به مردم عرضه می‌کنند.
*مرگ ۱ تا ۲ کودک گل‌فروش در ماه
کمتر خبر رسمی از آمار مرگ و میر بچه‌های گل‌فروش در جاده بهشت زهرا منتشر شده است اما مغازه‌داران بازار گل می‌گویند: تقریباً ماهی ۱ تا ۲ کودک گل‌فروش در جاده بهشت زهرا بر اثر برخورد خودروها جان خودشان را از دست می‌دهند.
ستاره با چشمان خودش مرگ دوستانش را در کنار جاده دیده است، او می‌داند که چنین سرنوشتی دیر یا زود در انتظار خودش است اما با لجبازی کودکانه‌ای می‌گوید که برایش مهم نیست که چگونه بمیرد مهم این است که فعلاً پول دربیاورد.
*حضور پلیس؛ کسادی بازار یا فرار از مرگ حتمی؟!
بر اساس تبصره یک ماده ۵۵ قانون شهرداری‌ها مصوب سال ۱۳۴۴ "سد معبر عمومی و اشغال پیاده‌روها و معابر عمومی و حریم راه‌ها برای هر کاری ممنوع بوده " و طبق تأکید صریح این قانون، شهرداری‌ها موظف هستند نسبت به رفع سد معبرها اقدام کنند از سوی دیگر در ماده ۱۵۹ آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی آمده است که "هر گونه توقف کوتاه یا طولانی وسایل نقلیه یا عابران پیاده در خط‌های عبور و توقف در حاشیه راه‌ها برای عرضه، خرید و فروش کالا که موجب تجمع اشخاص یا خودروها در آن محل، انحراف دید، کاهش توجه رانندگان و احتمال وقوع تصادفات می‌شود، ممنوع است. " اما وضعیت فعلی جاده بهشت‌ زهرا و حضور چشم‌گیر بچه‌های گل‌فروش در حاشیه خیابان، حاکی از چگونگی انجام وظیفه مسئولان و عمل به قوانین را در آن‌ها نشان می‌دهد.
شاید بارها جلسات متعددی در دستگاه‌های مربوطه برای ساماندهی این وضعیت، تشکیل شده و تصمیمات متعددی بر روی کاغذ نوشته شده باشد اما آنچه امروز، مهم است این است که این بچه‌های گل‌فروش هنوز در حاشیه جاده بهشت زهرا هستند، نفس می‌کشند و به دنبال به دست آوردن اسکناسی‌ همپای ماشین‌ها می‌دوند تا بمیرند.
ستاره از پلیس می‌ترسد، تصوراتش از واژه "پلیس " تغییر کرده است، "پلیس " دیگر همان آقای مهربانی نیست که "اگر روزی ستاره دستش از دست مادر رها شد او را به مادرش می‌رساند. " ستاره می‌داند که اگر کنار خیابان با دسته‌های گل ایستاده باشد و چشمش به پلیسی بیفتد باید با تمام توان از دست پلیس فرار کند، فرار کند تا روز دیگری که پلیس را در کنار جاده نبیند.
ستاره نمی‌داند اگر یک روز پلیس در کنار جاده باشد شاید او یک روز بیشتر زنده بماند، شاید یک روز به آرزویش که ازدواج با یک مرد پولدار است نزدیک شود و هزاران شاید دیگر…

با افزایش فشارهای جهانی، اسرائیل تایید کرد که ممکن است نیروهایش در جریان حمله سه هفته‌ای به نوار غزه از گلوله‌های توپ «فسفر سفید» استفاده کرده باشند.

به نوشته روزنامه گاردین، به نقل از هاآرتص، فرماندهان بلندپایه ارتش اسرائیل تایید کرده‌اند که نیروهایشان در بحران اخیر غزه دو نوع مختلف از فسفر سفید را استفاده کرده‌اند.

تحقیقاتی که زیر نظر سرهنگ شای الکالائی، یکی از فرماندهان ارتش اسرائیل، انجام گرفته نشان می‌دهد که واحد نیروهای احتیاط ارتش اسرائیل ۲۰ گلوله توپ فسفر سفید را در زمان عملیات نظامی خود در منطقه پرجمعیت بیت لاهیا به کار برده است.

طی چند هفته اخیر گروه‌های مدافع حقوق بشر، از جمله سازمان عفو بین‌الملل و دیده‌بان حقوق بشر، از دولت اسرائیل خواسته بودند در این باره تحقیق کند. اسرائیل می‌گوید تحقیقات فعلی در حد بررسی‌های داخلی است و حکم تحقیقات نهایی را ندارد.

گلوله‌های فسفر سفید حاوی گازی سمی است که در مجاورت هوا می‌سوزد و ستونی از دود سفید رنگ تولید می‌کند که حرکت سربازان را پنهان می‌کند. این گلوله‌ها همچنین حریقی گسترده ایجاد می‌کنند.

به نوشته گاردین، حدود دویست گلوله فسفر سفید در جریان عملیات «سرب مذاب» شلیک شده است که از آن میان، آن گونه که نیروهای دفاعی اسرائیل (IDF) اعلام کرده است، ۱۸۰ گلوله به سوی شبه‌نظامیان حماس پرتاب شده است.

به نوشته گاردین، یکی از جاهایی که جدی‌ترین آسیب‌ها را از فسفر سفید متحمل شد مجتمع وابسته به سازمان ملل در غزه بود که پانزدهم ژانویه هدف قرار گرفت.
بنابر همین گزارش، بیمارستان القدس در غزه نیز همان روز با این نوع گلوله‌ها آسیب دید.

به نوشته گاردین، حدود دویست گلوله فسفر سفید در جریان عملیات «سرب مذاب» شلیک شده است که از آن میان، آن گونه که نیروهای دفاعی اسرائیل (IDF) اعلام کرده است، ۱۸۰ گلوله به سوی شبه‌نظامیان حماس پرتاب شده است.

روزنامه گاردین همچنین روز سه‌شنبه در وب‌سایت خود فیلمی کوتاه منتشر و آن را بقایای بمب فسفری سفید رنگ در حیاط  یک خانواده فلسطینی معرفی کرد.

روزنامه انگلیسی تایمز نیز ماجرای مجروح شدن یک پسر نوجوان را که اکنون در بیمارستانی در مصر بستری است منتشرکرده است.

در فیلمی که وب‌سایت گاردین منتشر کرده است نوجوانان فلسطینی، بدون آنکه از ماهیت بقایای بمب اطلاع داشته باشند، با پای خود در حال لگدمال کردن آن به امید خاموش شدن آتش هستند اما شعله‌ور می‌ماند و از آن دود سفید رنگی متصاعد می‌شود.

به نوشته گاردین، این فیلم را فدا غیشطه، یک زن فلسطینی عضو «جنبش همبستگی بین‌المللی با فلسطینی‌ها» در اختیار گاردین گذاشته است. غیشطه گفته است تصاویر را چهاردهم ژانویه در محله خزعه گرفته است.

فیلم دیگری که گاردین به دست آورده است جراحات عمیقی را بر پشت و بازوی یک نوجوان ۱۵ ساله بستری در بیمارستان غزه نشان می‌دهد.

پزشکان سوختگی‌های عمیق و حفره ایجاد شده در بدن این نوجوان فلسطینی را ناشی ازبمب فسفری دانسته‌اند.

در حال حاضر یک هیأت چهارنفره عفو بین‌الملل در غزه در حال بررسی احتمال استفاده از گلوله‌های فسفر سفید است. کریستوفر کوب- اسمیث، یکی از کارشناسان جنگ‌افزار عضو این هیأت، گفت که شواهد اولیه نشانگر وجود بقایای فسفر است.

دو پزشک نروژی، یک پزشک هلندی و شماری از پزشکان عرب نیز که در ایام بحران غزه در منطقه بوده‌اند می‌گویند که کاربرد تسلیحات نامتعارف غیرقابل کتمان است.
به گفته آنها، برخی از مجروحان بر اثر استفاده از این بمب‌ها قطع عضو یا نابینا شده‌اند.

رئیس ستاد ارتش اسرائیل در پاسخ به پرسش‌های نمایندگان کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی پارلمان اسرائیل، کنست، کاربرد تسلیحات غیرمتعارف را قویا تکذیب کرد.

همچنین ملیسا فلمینگ، سخنگوی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، نیز روز سه‌شنبه گفت که این آژانس از کشورهای عرب درخواستی برای بررسی احتمال استفاده اسرائیل از اورانیوم ضعیف شده دریافت کرده است.

وزارت خارجه اسرائیل این اتهام را «تبلیغات حقیر» نامیده است.

ارتشبد گابی اشکنازی، رئیس ستاد ارتش اسرائیل، در پاسخ به پرسش‌های نمایندگان کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی پارلمان اسرائیل، کنست، کاربرد تسلیحات غیرمتعارف را قویا تکذیب کرد.

بان گی‌مون، دبیرکل سازمان ملل، هفته گذشته به هنگام حضوردر اردن، در مورد اتهاماتی که در این باره به اسرائیل وارد می‌شود گفت: «سازمان ملل هیچ گونه تاییدی در این باره ندارد».

دبیرکل سازمان ملل روز سه‌شنبه برای نخستین بار از غزه بازدید کرد و وضعیت آنجا را در پی بحران ۲۲ روزه «اسفبار» خواند.

بسیاری از نهادهای غیردولتی حامی حقوق کودکان اعتقاد دارند کودک‌آزاری در سال‌های اخیر افزایش چشمگیر و نگران‌کننده‌ای داشته است. کارشناسان تشدید فقر و بحران‌های خانوادگی را از عوامل اصلی این روند صعودی عنوان می‌کنند. بنابر آماری که انجمن حمایت از حقوق کودکان منتشر کرده کودک‌آزاری در سال ۸۶ به نسبت سال پیش از آن ۳ و نیم درصد افزایش داشته است. این آمار با توجه به مراجعه به این انجمن تهیه شده و نمایانگر واقعیت و وضعیت کلی جامعه نیست. به گفته‌ی سعید مدنی یکی از کارشناسان آسیب‌های اجتماعی «در مطالعه‌‌ای که در سال ۸۰ در تهران انجام شده ۳۱ درصد دانش ‌آموزان راهنمایی به نوعی دچار آ‍زار جنسی شده بودند.» مطالعات مشابهی در شهرستان‌های دیگر از درصد بالاتری از انواع آزارها خبر می‌دهند. با این همه صاحب‌نظران معتقدند در کنار ملاحظات فرهنگی و سنتی، که مانع از گزارش همه‌ی موارد کودک‌آزاری می‌شود، در ایران برنامه‌ای منظم و روشمند برای گزارش‌دهی و جمع‌آوری اطلاعات در این زمینه وجود ندارد. بررسی‌ها نشان می‌دهد آزار در میان کودکان خیابانی و کار بسیار بیشتر است، و آمار رو به رشد این کودکان در ایران می‌تواند تاییدی بر افزایش کودک‌آزاری باشد. مدیر عامل انجمن حمایت از کودکان سی و یکم تیر ماه اعلام می‌کند در سال ۷۵، ده درصد از کودکان بین ۱۰ تا ۱۸ سال مشغول کار بوده‌اند اما مطابق آمار سال ۸۵ این تعداد به ۱۲ و ۷ دهم درصد رسیده که یک میلیون و ۶۶۰ هزار کودک را شامل می‌شود. فرشید یزدانی به ایسنا می‌گوید با توجه به آمار جمعیت و تعداد دانش آموزان هم اکنون بیش از سه میلیون و۶۰۰ هزار کودک خارج از چرخه‌ی تحصل قرار دارند. تعداد کودکان کار و خیابانی دقیقا مشخص نیست و نهادهای مسئول نه تنها آمار تشکل‌های غیر دولتی را قبول ندارند که در مورد آمار یکدیگر نیز تردید نشان می‌دهند. سازمان بهزیستی گزارش می‌دهد در سال جاری تعداد کودکان خیابانی شناسایی شده در تهران به نسبت سال پیش دو برابر شده است.

———————————

پذیرش رسمی نامگذاری روزی برای کودکان به سال ۱۹۵۴ باز می‌گردد. سازمان ملل در نهمین مجمع عمومی خود پیشنهاد ایالات متحده را که دو سال پیش ارائه شده بود به تصویب رساند و به کشورهای عضو توصیه کرد روزی را مطابق با سنت‌ها و اعتقادات خود به نام کودک بنامند. بسیاری از کشورها روزی در میانه‌ی تابستان را برای این منظور برگزیده‌اند، و آلمان امروز، بیستم سپتامبر را. به این مناسب نگاهی می‌کنیم به وضعیت ایران، که کودک‌آزاری و کار کودکان در سال‌های اخیر در آن افزایش داشته است. روز کودک در ایران هفدهم مهرماه جشن گرفته می‌شود.

یونیسف از سال ۲۰۰۲ میلادی برنامه‌ای پنج ساله را آغاز کرد که شعار آن «جهانی شایسته‌ی کودکان» بود. سال گذشته عبارت «جهان بدون خشونت» به این شعار افزوده شد تا توجه به آزار کودکان و خشونت‌های جسمی و جنسی علیه آنان بیشتر جلب شود. یونیسف حدود نیم قرن پیش کنوانسیون حقوق کودک را تدوین و به کشورهای عضو سازمان ملل ارائه کرد. جمهوری اسلامی اسفند ماه ۱۳۷۲ به این این پیمان پیوست و شورای نگهبان و مجلس، آن را به‌صورت مشروط تصویب کردند. ایران این حق را برای خود محفوظ نگه داشته که مفادی از این پیمان را که با قوانین جاری کشور همخوان نیست رعایت نکند. از این مفاد یکی به آزادی بیان و انتخاب مذهب مربوط است و دیگری به ممنوعیت اعدام کودکان زیر ۱۸ سال.

قوانین، سد راه حقوق

شواهد و آمار نشان می‌دهد در ۱۴ سالی که از پیوستن جمهوری اسلامی به کنوانسیون یونیسف می‌گذرد وضعیت کودکان در ایران چندان بهتر نشده است. کارشناسان معتقدند، در کنار مسائل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، یکی از موانع رعایت حقوق کودکان عدم تغییر و به‌روز نشدن قوانین جاری کشور در این زمینه است. مطابق قانونی که همچنان در جمهوری اسلامی اعتبار دارد پدریا جد پدری ولی کودک به شمار می‌روند و تعقیب قضایی آنها در صورت صدمه زدن به فرزندانشان تقریبا ناممکن است. پدر مجاز است فرزندان خود را به منظور تربیت تنبیه کند. قوانین جاری می‌گویند این تنبیه نباید از آنچه «حدود تادیب» خوانده می‌شود فراتر رود، اما تعریف دقیق این حدود ارائه نشده است.

رشد کودک‌آزاری

بسیاری از نهادهای غیردولتی حامی حقوق کودکان اعتقاد دارند کودک‌آزاری در سال‌های اخیر افزایش چشمگیر و نگران‌کننده‌ای داشته است. کارشناسان تشدید فقر و بحران‌های خانوادگی را از عوامل اصلی این روند صعودی عنوان می‌کنند. بنابر آماری که انجمن حمایت از حقوق کودکان منتشر کرده کودک‌آزاری در سال ۸۶ به نسبت سال پیش از آن ۳ و نیم درصد افزایش داشته است.

این آمار با توجه به مراجعه به این انجمن تهیه شده و نمایانگر واقعیت و وضعیت کلی جامعه نیست. به گفته‌ی سعید مدنی یکی از کارشناسان آسیب‌های اجتماعی «در مطالعه‌‌ای که در سال ۸۰ در تهران انجام شده ۳۱ درصد دانش ‌آموزان راهنمایی به نوعی دچار آ‍زار جنسی شده بودند.» مطالعات مشابهی در شهرستان‌های دیگر از درصد بالاتری از انواع آزارها خبر می‌دهند. با این همه صاحب‌نظران معتقدند در کنار ملاحظات فرهنگی و سنتی، که مانع از گزارش همه‌ی موارد کودک‌آزاری می‌شود، در ایران برنامه‌ای منظم و روشمند برای گزارش‌دهی و جمع‌آوری اطلاعات در این زمینه وجود ندارد.

کودکان خیابانی

بررسی‌ها نشان می‌دهد آزار در میان کودکان خیابانی و کار بسیار بیشتر است، و آمار رو به رشد این کودکان در ایران می‌تواند تاییدی بر افزایش کودک‌آزاری باشد. مدیر عامل انجمن حمایت از کودکان سی و یکم تیر ماه اعلام می‌کند در سال ۷۵، ده درصد از کودکان بین ۱۰ تا ۱۸ سال مشغول کار بوده‌اند اما مطابق آمار سال ۸۵ این تعداد به ۱۲ و ۷ دهم درصد رسیده که یک میلیون و ۶۶۰ هزار کودک را شامل می‌شود. فرشید یزدانی به ایسنا می‌گوید با توجه به آمار جمعیت و تعداد دانش آموزان هم اکنون بیش از سه میلیون و۶۰۰ هزار کودک خارج از چرخه‌ی تحصل قرار دارند. تعداد کودکان کار و خیابانی دقیقا مشخص نیست و نهادهای مسئول نه تنها آمار تشکل‌های غیر دولتی را قبول ندارند که در مورد آمار یکدیگر نیز تردید نشان می‌دهند.

سازمان بهزیستی گزارش می‌دهد در سال جاری تعداد کودکان خیابانی شناسایی شده در تهران به نسبت سال پیش دو برابر شده. حسن عماری، معاون اداره‌ی کل آسیب‌های اجتماعی شهرداری تهران، با اشاره به این که تا کنون حدود ۷ هزار کودک کار خیابانی شناسایی شده‌اند، ۲۷ شهریور ماه، به برنانیوز می‌گوید، «آماری که سازمان بهزیستی ارائه داده ۲۰ هزار کودک کار خیابانی در تهران است که ما نمی‌دانیم این آمار را برچه اساسی به دست آورده‌اند.»

کودکان کار

یونیسف فروردین امسال تعداد کودکان خیابانی در ایران را بین ۴۰۰ هزار تا یک میلیون نفر برآورد کرده است. مطابق آمار رسمی این تعداد در کل کشور از ۲۰۰ هزار نفر تجاوز نمی‌کند. گذشته از تمایل مسئولان به کوچک نشان دادن ابعاد کار کودکان، یکی از مشکلات مهم در این زمینه به ابهام در تعریف کودک و کار مربوط است. به گفته‌ی مدیر عامل انجمن حمایت از حقوق کودکان، در ایران بیش از ۹۰۰ هزار دختر خانه‌دار وجود دارند که با تعریف یونیسف کودک محسوب می‌شوند. یزدانی می‌گوید با افزودن این تعداد به کودکان کار، تعداد آنها از  دو و نیم میلیون فراتر می‌رود.

بهزاد کشمیری‌پور

رادیو دویچه وله